تاریخی لحاظ نال اسلام اتے علم طب ڈی امداد

جون 2006 ترجمہ

نواں علم طب زیادہ تر یورپی طب کولوں آیا ھے۔ جھینڈی نیو پرانی یونان و روم ڈے علم طب توں ہے۔ جھڈن کہ ایں صحیح ھے کہ ایں بھوؤں آسان ھے۔ اکثر لوکی خواہ مسلمان یا غیر مسلم بے خبر ھین ایں مغربی علم نہ تھیندا جے کر بھوؤں اہم مسلم علم طب ڈا حصہ نہ تھیندا ۔ ایتھاں کجھ مختصر تصویراں ھین ھیندی پیروی کریندیاں ہویاں کہ قرآن اتے حدیث نیں علم طب تے کیہ سکھایا۔

اسلام اچ علم طب ڈی شروعات

جھڈن کہ اہل عرب محمد توں پہلاں، فرسودہ علم طب رکھیندے ھائی، مصری اتے بازنطینی اتے ایرانی بھوؤں ترقی یافتہ ھائی۔ ھوناں نیں جراحی ڈا کم کیتا۔ گھاہ پھوس اتے ڈوجے بوٹیاں ڈے نال دوائیاں نال ہڈیاں کوں صحیح کیتا، صحت اتے صفائی ڈے پاروں سیان آئی، اتے کوڑھیاں کوں وکھ کیتا ۔ تاں جے ھوہ ویلے وہم  پرستی اتے وڈی منشیات وی ھائیں۔ مسلمان عام طور تے متفق ھین  کہ عباسی اپنے اسلام وچ لا پرواہ ھائی۔ ( ہک حکمران جھینڈا شراب ڈے تالاب اچ ڈوبیا ہوئے) پر ھوناں ڈے تحت برداشت سائنس اتے علم طب نیں ترقی کیتی ۔ مسلم دنیا اچ پہلاں ڈاکٹر نیستورین عیسائی ڈاکٹر غالب ھائی۔ جیویں تھلے ڈیتے ھین ۔ جرحی بن بخٹشو،ایں مغربی ایران توں ھائی (830ء / 215 ہجری اچ مویا) اتے ھوندے پوتر خلیفہ المنصور ڈے ماتحت ھائی ۔ یوحنا ابن مسواہ (857 /243 اچ مویا)، نیسٹورین حنین ابن اسحاق (800-873ء سی) (260 اے ایچ) المعامن نیں ھوکوں دارالحکمہ ڈٓ سربراہ مقرر کیتا (یعنی بیت الحکمت) اتے ھوہ ھک ھائی جھینڈے نیںشروع ڈے علم طب اتے سائنسی کماں ڈا عربی اچ ترجمہ کیتا۔ ڈیکھو

http://www.masnet.org/history.asp?id=1033

اتے بیا جانکاری ڈے کیتے

http://www.nlm.nih.gov/hmd/arabic/bioI.html

تاں جے 931ء توں 869 ڈاکٹراں نیں خلیفہ المقتدیر 931 اچ لائسنس ڈا امتحان دیتا۔

بھوؤں اہم مسلمان ڈاکٹر اتے ماہر دوائیاں

"حکمت ڈی جنت" انسائیکلوپیڈیا علم طب لکھ کے ھونے اسلام اچ علم طب ڈے لوڑ ڈا آغاز کیتا۔	علی بن رادھا الطبری (عبداللہ ابن ساحل ربان 855ء
الطبری ڈا ہک مرید۔ ھوہ اتےابن سینا پنجویں اتے اٹھارہویں صدی دے وچکار دو بھوؤں اہم ڈاکٹر ھائی ایرانی کیما دان جھینڈے نیں پلاسٹر آف پیرس بنایا اتے سرمےڈا مطالعہ کیتا۔	رازی (الرازی ) سی 850- سی 925
کوردوبا اچوں عظیم مسلمان سرجن۔ ھونے سرجری اتے 200 تصویراں ڈی کتاب لکھی۔	البُوکس (الزبروہی)  (1013ء وچ مر گیا)
سائنسدان وی ھائی، فلسلی وی، منطق دان جھینڈے نیں تقریباً 200 کم لکھے۔ انگلینڈ اچ البرٹ میگنس نیں ھوندے توں بھوؤں سیکھیا۔	ابن سینا 980-1037ء
ھونے مکمل دوائیاں تے کتاب لکھی۔	البیرونی (1051ء اچ مر گیا)
ارسطو ڈا ترجمان۔ ھونے آکھیا غربت اتے مایوسی مسلماناں ڈے تریمتاں ڈے نال سلوک ڈی وجہ توں آوندی ھین۔	ابوالولید محمد ابن روشد  (1126-1198ء)

منشیات اتے دواساز

جعفر الصادق (140/757 اچ ہویا) ھونے مسلم خالد کولوں یونانی علم طب سیکھیا، جھینڈے نیں ھوکوں بازنطینی راہب ماریونوس کولوں سیکھیا ۔ جابر بن حیان، الکندی اور الرازی ساریاں نیں منشیات دے علم ڈی مدد کیتی ۔ البیرونی (1051ء وچ مریا) ھونے منشیات اوتے ہک پوری کتاب لکھی۔ ایدے بعد صابُر ابن ساخل (868 / 255 وچ مریا)۔

یقیناً اساں مشرق وسطیٰ ڈے علم طب ڈی ہر گالھ نئیں مننا چاھندے ایرانیاں نیں بھنگ ڈی بھوؤں مشہوری کیتی، ھیندے نال نال ھوکوں چینی ڈے نال گولیاں ڈی طراں نگلنا یا کھاونا وی پیا مٹھائی ڈی طراں کھاونا "منشیات" صفحہ نمبر 59 ڈے مطابق۔ اھی گالھ ڈا اشارہ کریونا چاھیڈا ھے کہ ایں حداثیاں ڈے مطابق نئیں ھے کیوجہ ہر شے جھینڈی نشے ڈا سبب بن ڈی ہے منع ھے نہ ھی زیادہ یا تھوڑی مقدار اچ۔  ابن ماجہ جلد 4 عدد 3386-3391 صفحہ 496-498 ، جلد 4 عدد 3398-3399 صفحہ 498-499۔ سارے نشہ آلے مشروبات منع نیں (بخاری جلد 1 کتاب 4 سبق 75 عدد 243 صفحہ 153) علی ابن عبدالعظم الانصاری ( 1268ء-1270ء تک ترقی کیتی) اینے زہر مار پودیاں تے ڈھو کم لکھے۔ اینے ہک کائناتی تریاق دا ذکر کیتا۔

عرب دے شفا خانے

اُموی خلیفہ ولید بن عبدالمک نیں 706ء اچ پہلا شفا خانہ تعمیر کیتا۔ باہج اچ ھوندے بھوؤں سارے شفا خانے ھائی مثلا دماغی بیماری، وبائی بیماری ، اتے غیر معتدی جسمانی بیماری  وغیرہ ڈے، مسلماناں نیں سفری شفا خانے وی ایجاد کیتے ہک شفا خانہ اونٹاں تے کارواں / قافلے اچ چاھیا ویندا ھائی۔ ھوندے اچ خوراک ، پانی، دوائیاں، آپریشن ڈا سامان تے وکھ کمرے ، ڈکڑاں دا عملہ،  نرساں، تیمارداری کریون آلے،   افسر اتے نرکو تھیندے ھائی۔ سفری شفا خانہ شار شار تے پینڈ پینڈ وبائی مریضاں ڈی تیمارداری کریون اتے قدرتی آفتاں ڈے شکار لوکاں کیتے مسلمان ہسپتال تفریحی سامان تے وی مشتمل تھیندے  اتے کجھ موسیقی ڈے ملازم وی تھیندے ھائی۔

احمد بن تولن: نیں قاہرہ اچ 872ء اچ بھوؤں مشہور ہسپتال بنایا۔

قلاون: نیں 1284ء اچ قاہرہ اچ "دارالشفا"دے ناں تے  ہک ہسپتال بنایا۔ جھینڈا 1798ء تونی مصر تے نپولین ڈے حملے تونی ورتیا ویندا ھائی۔

المقدیر: نیں 915ء اچ بغداد اچ ہک مشہور ترین ہسپتال بنایا۔

ابن سینا

ابن سینا (980/ 979ء)  تاریخ اچ مشرق وسطی ڈے ڈھو عظیم ڈاکٹراں اچ ہک ھائی۔ ؛ یورپی ھوکوں "ڈاکٹراں دا شہزادہ" آدھے ھائی۔ ھونے تاریخ اچ بھوؤں مشہور طبی کتاب لکھی۔

دوائیاں ڈی فہرست۔ ایہہ انیسویں صدی تک 600 ورے تونی یورہپ اچ مستند طبی کم ھائی۔ ابن سینا نیں دماغ ڈی جھلی اتے کئی دوائیاں گھولیا۔ ھونے ڈھیٹھا کی منشیات اتے غذا علم طب اچ علاج اچ تعلق رکھیندی ھائی۔ ھوہ سمجھدا ھائی کہ کئی معدے ڈے السر جسمانی وجوہات اتے دماغی پریشانی ڈی وجہ توں دباؤ ڈی وجہ توں تھیندا ھے۔ ابن سینا نیں سرطان (کینسر) کوں دور کریون کیتےسرجری اتے زور ڈیتا اتے اپنے مریضاں کوں شفا ڈیون کیتے ھوہ موسیقی ورتدا ھائی۔ ھوہ اکثر اپنے کم ڈی وجہ توں نس جاندا اتے اپنا فلسفہ ناس کریندا کیوجہ ھوہ روایت پسند نہ تھیدا ھائی عب ڈی دوائیاں بس منفرد بوٹے نہ ھائی کہ اچانک کیہں بیماری اچ مدد ڈینڈے۔ ھوہ وسیع پیمانے تے تیار کیتے ویندے ھائی ۔ مثلاً " ادویات" صفحہ 22-23 ہک عرب ڈے معدے ڈی مثال ڈینڈا ھے۔ مُر، ئرس سفید گول مرچ اتے سونف ڈا ہک آمیزہ ھائی جھینڈے تراں ڈہنیہ تونی ہک جگ اچ خمیر ڈے عمل اچ گزار ویندا۔ شراب کشیدگی ویندی ھائی اتے دوائی ورزش ڈے باہجوں پیتی ویندی ھائی۔ کھوئی قسمت نال ابن سینا نے اپنی بعض گولیاں اُتے سونے اتے چاندی ڈی تہہ لگاون ڈا وی نسخہ تجویز کیتا،ڈوجے اکھراں اچ، ابوداود جلد 2 سبق 1469 عدد 3861-3865 صفحہ 1086-1087 آدھا ھے کہ کوئی شے جائز نئیں (جیویں شراب) دوائیاں اچ ورتی ویندی ھے۔

ابن سینا ڈا ہک کھوٹی قسمت وصیت کردہ عطیہ

گرم لوہے نال داغنا

ابن سینا اپنے ویلے ڈا بھوؤں دور اندیش شخص ھائی کہ صدیاں تونی ڈاکڑاں نیں ھوندے علم اُتے سولات نہ کیتے۔ ہک طراں نال ایہہ بھٰڑا ھے کیوجہ اپنی کتاب اچ ابن سینا نیں خیال کیتا کہ سرجناں کوں چاقو چھری  نئیں ورتنی چاہی ڈی بلکہ گرم لوہے نال قدرے داغ ڈیانا چاہی ڈا ھے۔ جڈن کہ البوکس نیں پہلاں ایں گیارہویں صدی اچ تجویز کیتا۔ ابن سینا ڈے عظیم اثر نیں ایں عقیدہ چودھویں صدی اچ پھیلا ڈیتا۔ " ڈاکٹر" صفحہ 33 نیں آکھیا کہ کیتھولک کلیسیا نیں ابن سینا ڈی "حکمت " اختیار کیتی اتے داغنا ہک مکمل علاج ب گیا۔ ایرانی ڈاکٹر وی کوڑھیاں اتے ڈوجے بیماراں ڈا علاج بھاہ نال کریندے ھائی۔ تاہم فرانسیسی ڈاکٹر ایمبروز پیر1536 اچ سٹاں ڈا علاج کریندا ھائی جھڈن ھوندا داغنے والا تیل ورتیا ویندا ھائی۔ کجھ نہ کریون ڈی بجائے ھوہ تارپین دا تیل اتے گلاب ڈا تیل لگایا کرندا ھائی ۔ اگلے ڈنہیہ ھوہ حیران تھی گیا کہ ھوہ سپاہی چانگا ھائی ھوناں ڈی نسبت جھینڈے داغے گئے ھائی۔ ابن سینا راسخ اعتقاد مسلمان نہ ھائی شراب پیندا اتے فیر روایئتی عقائد ڈی پیروی کریندا۔ پر جیکر ابن سینا حدیثاں اتے توجہ ڈیندا تاں ھوہ ھوندی مدد کریندی۔ جھڈن کہ حدیثاں نیں غلطی نال آکھیا کہ داغنا مدد کریندا ھے۔ محمد نیں اپنے پیروکاراں کوں ایویں کریون توں منع کیتا داغنے ( لوہے نال زخم جھلسانا) ڈا کم پر مسلمان ایں نہ کریون۔ ابن ماجہ جلد 5 عدد 3489 صفحہ 32 ، ابوداود جلد 3 سبق 1465 عدد 3857 صفحہ 1085 اچ محمد نیں سعد بن محمد کوں داغا (جھیںڈا باہج اچ مر گیا) پر ھوہ محمد ڈی جندڑی ڈے آغاز اچ ھائی۔

 " شفا تراں شیواں اچ ھے، شہد ڈے گھونٹ اچ، داغنے یا جھلسان اچ پر میں اپنے پیروکاراں کوں داغنے توں منع کریندا ہاں"۔ بخاری جلد 7 کتاب 71 سبق 3 عدد 584 صفحہ 396 ، صحیح مسلم جلد 3 کتاب 24 عدد 5467-5468 صفحہ 1199-1200 اھی شے سکھاندی ھے۔

رازی اتے ڈوجے وڈے ڈاکٹر

(رازی / ابن رازی) ابو بکر محمد الرازی 932/925ءسی – 855) ڈھو عظیم مسلمان ڈاکٹراں اچوں ہک ھائی۔  ھوہ ابو زید البلخی ڈے زیر سایہ فلسفے ڈا مطالعہ کریون توں پہلاں ہک بربط ( ساز) وجان والا ھائی۔ اتے فیر بغداد ہال اچ علم طب ول آ گیا۔ 902ء اچ رعیہ ڈے گورنر ڈی دارخواست تے ھونے بغداد چھڈ ڈا اتے رعیہ اپنے آبائی قصبے اچ پچھاں آ گیا تاں جو ہسپتال ڈی سربراہی کریوے۔ ھونے ھور وی کتاباں لکھیاں جہدے اچ نفسیاتی علاج اتے وی ہک کتاب شامل ہے تے ہسپتالاں اچ حفظان صحت اتے وی کتاب ھے۔ ھونے شراب بطور جراثیم کش اتے پارہ بطور جلاب ورتیا۔ الرازی نیں تعلیم جاری رکھن ڈے نال نال اپنے مرید وی بنائے۔ ھوندا چانگا کم ہک طبہ انسائیکلوپیڈیا ھے جھینڈا الحاوی فی الطب ڈے ناں توں ھے ( یورپ اچوں کانٹین آکھیا ویندا ھے) ایں پہلی طبی کتاب سی جھینڈی یورپ اچ 1486ء اچ چھپی۔ اتے اٹھارویں صدی تیک ورتی گئی۔ رازی نیں اپنے مریضاں ڈی شفا لئی  موسیقی ورتی اتے چیچک اتے خسرہ اچ فرق دسیا۔

مصری فاطمی خلیفہ الحکیم (925سی – 855ء) بڑا واہمی بندہ ھائی ۔ گرجا گھراں کوں ساڑیا تے تریمتاں کوں جنگ اچ جھلن توں منع کیتا۔ پر ھونے آکھیا کہ قاہرہ اچ بھوؤں چانگے ہسپتال تھیونے چاھی ڈے نیں ساری دنیا توں پشہور ڈاکٹر آئے، بشمول ابن بطلان جھینڈے نیں صحت ڈا کیلنڈر لکھیا۔ اتے ابن نفس وی جھینڈے نیں لہو ڈی پلمونری گردش دریافت کیتی مائیکل سروٹس توں صدیاں پہلاں۔

(البوکس) خَلَف ابن عباس الزہروی (1013ء اچ مو گیا) غالباً ھوہ عظیم مسلمان سرجن ھائی اتے ھوندا تعلق کور دوبا توں ھائی ھوندا عرف عام  الزہروی ھائی کیوجہ ھوہ الزہرہ جھل گیا ھائی ۔ جھینڈا سپین اچ امیاد حکمران الناصر نیں نواں شار تعمیر کروایا ھائی۔ ھونے سرجری اوتے ہک کتاب لکھی جھینڈی کونیسیو ڈے نوں توں پورے  یورپ اچ مشہور تھی ھوندے  اچ 200 توں زیادہ  شکلاں ھائیں۔ سولہویں صدی تونی یورپی سرجن اکثر اخیر اچ  ھوندا حوالہ ڈیندے ھائی۔

(ایویروس) عبدالوارد محمد ابن رُشد (1198ء اچ مو گیا) ھوہ کورابا اچ پیدا تھیا۔ ھوہ ہک طبی ڈاکٹر ھائی، فلسفی ڈے نال نال ھوہ ہک قاضی وی ھائی۔ ھوہ پہلا بندہ ھائی جھینڈے نیں ڈھٹھا کہ چانگی صحت ڈے کیتے ورزش بھوؤں ضروری ھے۔ بارھویں صدی ڈے نصف ڈے دوران، یہودی مائمونیڈز سلادِن ڈے کیتے ہک سرجن ھائی۔

سپین اچ ابن زہر کنبے ڈے کئی عظیم ڈاکٹر ھائی ۔ ابو ماروان عبدالملک  جھینڈا بھوؤں ماہر ڈاکٹر ھائی، مشہور سپینی فلسفی ابن طفیل اتے ابن رشد وی مشہور ھائی، منگولاں ڈے مشرق وسطیٰ اچ حملے ڈے باج، مسلماناں نیں چینی دوائیاں اتے علاج ڈے پاسے توجی ڈتی۔

طاعونی بیماریاں

یورپ ڈی طراں مشرق وسطیٰ ڈی دنیا وی طاعونی بیماریاں اچ مبتلا ھائی۔ ھوناں اچوں کجھ ایتھاں ھین۔

کجھ مشرق وسطیٰ ڈی طاعونی بیماریاں

628- 627 /6ء ٹیسی فون کا طاعون

638-640ء امواس اتے شام کا طاعون

689- 668ء بصرہ ڈا طاعون

706ء  مدیان ڈا طاعون

716-716ء نوتابل ڈا طاعون

1403-1404ء مشرق وسطی اچ کالی موت k620 مو گئے۔

کچھ یورپی طاعون

664-683ء کالی موت (طاعون) انگلینڈ

740-744ء کالی موت ترکی اتے یونان k200 مو گئے۔

1345-1347ء  کالی موت روس اچ۔

1347-1351ء   کالی موت مغربی یورپ  25- 75 M۔

1485-1550ء    انگریزی اعصابی بیماری M3 مو گئے۔

1493ء    جنیوا اچ طاعون %80 مو گئے۔

1660-1679ء    یورپ اچ کالی موت M14.4  مو گئے

جھڈن کہ ہر کوئی طاعون اچ مبتلا ھائی، ترکاں نیں ہک حل گھولیا۔ ھوناں نیں گھولیا کہ تھوری مقدار اچ ہک چھالے اچوں پیپ ہک تندرست بندے اچ داخل کی جاون توں ایں چیچک کوں گھٹ کر ڈیتی ھے بلکہ %99 ویلے اچ بچ ویندی ھے۔ ایں چانگا خلاف معمول طریقہ ھے کہ جے کر کوئی بندہ چیچک اچ مبتلا تھی ونجھے عام طریقے نال۔

مہربانی نال میکوں معاف کرو جے کر پہلاں آلا طریقہ بھ کیف نظر آئے تاں جے ھوندی لمبائی علم طب اچ امداد ظاہر کریندی ھے کہ مشرق وسطیٰ ڈے لوکی ساڑی دنیا ڈی مدد  کرہونے تے فخر کر سکدے ھین۔ ایں ترقیاں ساریاں وڈی اہمیت ڈے قابل ھین جھینڈے سنی حدیثاں ڈی لو اچ اتے قرآن ڈی لو اچ سکھایا ویندا ھے۔

محمد نیں آکھیا کہ مکھی کوں اپنے مشروب اچ ڈبوؤ

جے کر ہک مکھی تہاڈے کیہں مشروب اچ ڈھا پوے، تاں ھوکوں (مشروب) اچ ڈبونا چاھی ڈا  کیوجہ ھوندے ہک پر اچ بیماری اتے ڈوجے پر اچ علاج تھیندا ھے۔ (بیماری ڈے خلاف تریاق) حاشیہ (1) آدھا ھے "حدیث نمبر 673 جلد 7 ڈھیٹھے (بیا نکھیڑ کیتے )" بخاری جلد 4 کتاب 54 سبق 15 عدد 531 صفحہ 335 توں اگے۔

"ابوہریرہ توں روایت اے، کہ نبی نیں آکھیا " جیکر تہاڈے مشروب اچ مکھی ڈھا پوئے تاں ھوہ مکھی کوں مشروب اچ ڈبونا چاہی ڈا ھے کیوجہ ھوندے ہک پر اچ بیماری اتے ڈوجے پر اچ علاج تھیندا ھے"۔ بخاری جلد 4 کتاب 54 سبق 16 عدد 537 صفحہ 338۔

حالانکہ، ہک خوراک نال رجی ہوئی مکھی ہر پنج منٹ باج فضلہ کارج کریندی ھے http://www.thebestcontrol.com/bugstoop/controlflies htm. بمطابق

ابوہریرہ چنگی یادداشت رکھیندا ھائی: "ابوہریرہ توں روایت اے میں مولا ڈے رسول کوں آکھیا، میں کئی احادیثاں تہاڈے کولوں سُنیاں ھیں بلکہ میں ھوکوں بھل گیا ۔ مولا ڈے رسول نیں آکھیا اپنی چادر پھیلا (ردا) میں ھوندے مطابق کیتا اتے ول ھونے اپنے ہتھاں کوں حرکت ڈیتی جیویں ھوہ کیہں شے نال ہتھاں کوں بھر رہے تھیون ( اتے مینڈی چادر اوتے خالی کر ڈیتا) اتے آکھیا ایں چادر گھن گھنو اتے اپنے بدن تے ھوکوں لپیٹ گھنو۔ میں ایوے ھی کیتا اتے ھوندے باج میکوں کجھ نئیں بھلیا" بخاری جلد 1 کتاب 3 سبطق 43 عدد 119 صفحہ 89  ، بخاری جلد 4 کتاب 56 سبق 27 عدد 841 صفحہ 538، جلد 9 سبق  23 عدد 452 صفحہ332۔

"ابوہریرہ توں روایت ھے: مولا ڈے رسول نیں آکگھیا، جیکر کوئی مکھی کیہں ڈے بھانڈے اچ ڈھا پیوئے تاں ھوکوں ساری ڈبوؤ ( بھانڈے اچ) اتے ول ھوکوں سٹ ڈیوؤ۔ کیوجہ ھوندے ہک پر اچ بیماری اتے ڈوجے اچ شفا تھیندی ھے (1) (تریاق) یعنی ھوہ بیماری ڈا علاج"۔بخاری جلد 7 کتاب 71 سبق 58 عدد 673 صفحہ 452-453 ۔

حاشیہ (1) آدھا ھے ھن طبی لحاظ نال ایں مشہور ھے کہ ہک مکھی اپنے جُسے ڈے حصیاں ڈے نال کجھ بیماری ڈے جراثیم رکھیندے ھے جیویں نبی نیں ذکر کیتا ( تقریباً 1400 ورے پہلاں جھڈن انسان نویں طب ڈے متعلق بھوؤں گھٹ جاندا ھائی) اھی طراں ھونے جاندار پیدا کیتے اتے ڈوجے طریقے کار جھینڈے اھی بیماریاں پھیلاون آلے جراثیماں کوں مریندے ھین۔ مثلاً مثلا پینسلین فنگس بیماریاں آلے جراثیماں کوں مریندے ھین جیویں سٹافلو کوکسائی (بیکٹریا ڈی قسم)  اتے ڈوجے جراثیم وغیرہ۔ حال ھی اچ نگرانی کیتے گئے تجربات جھینڈے اشارہ کریندے ھین کہ مکھی کیتے جراثیماں ڈے نال نال ھوناں جانداراں کیتے تریاق ( زہر مار) وی تھیندے ھین۔ عام طور تے جھڈن کوئی مکھی کسے مائع شے کوں چھوندی ھے ھوکوں اپنے جرثیماں نال آلودی کر ڈیندی ھے اھی کیتے ھوکوں ڈبونا چاھی ڈا ھے۔ تاں جے تریاق خارج تھیوے اتے بیماری ڈے جراثیماں ڈے کم کوں توازن اچ رکھیا ونجھے۔ ھوہ مضمون ڈے لحاظ نال، میں اپنے بیلی ڈے ذریعے ڈاکٹر محمد ایم ایل سماہی کوں لکھیا ھائی۔ جھینڈا الزہرہ یونیورسٹی قاہرہ (مصر) اچ حدیث شعبہ ڈا سربراہ ھے جھینڈے نیں ھوہ حدیث اتے آرٹیکل لکھیا ھائی اتے طبی لحاظ نال ھونے ذکر کیتا ھائی کہ خوردبین جانداراں ڈے ماہرین نیں ثابت کیتا ھے کہ مکھی ڈے ڈھیڈ اچ طویل خمیر ڈے خلیے بطور طفیلے رھندے ھین اتے ایں خمیر خلیے اپنمے دور حیات کوں ڈہران ڈے کیتے مکھی ڈی ساہ ڈی نالیاں ڈے ذریعےابھر ڈے ھین اتے جے کر مکھی مائع وچ ڈوب ونجھے تاں ایں خلیے مائع وچ پھٹ ویندے ھین اتے ھیناں خلیاں ڈے مادے بیماری ڈے جراثیماں ڈے کیتے تریاق ھین جھینڈے مکھی ڈے اندر تھیندے ھین۔ غور کرو کہ بخاری ڈا حاشیہ ھوہ ڈاکٹر ڈا جھینڈٓ حدیث شعبہ ڈا سربراہ ھے حوالہ ڈیندا ھے، ھوناں نیں ایں حوالہ محکمہ صحت یا طب توں حاصل نئیںکیتا مکھی ڈے ہک پر اچ بیماری جھڈن کہ ڈوجے اچ علاج تھیند ھے۔ ۔ ابن ماجہ جلد 5 عدد 3504-3505 صفحہ 38-39۔

محمد  ڈا صاف پانی اُتے بیان

صحت تے صفائی: جھڈن لوکاں نیں حیض ڈے پکڑیاں نال بھریا، مرے کتیاں اتے بدبو دار شیواں نال بھرے کنویں اچوں پانی ڈے پاروں پوچھیا، تاں محمد نیں آکھیا کہ پانی خالص ھے اتے ایں کیہں شے نال ناپاک نئیں تھیا۔ ۔  ابوداود جلد 1 سبق 35 عدد 35 نمبر 66-67 صفحہ 16-17۔

طبی علاج ڈے کیتے اونٹ دا پیشاب ورتنا

محمد ڈے مطابق ، ہک بندے کوں ھوندی قبر اچ ناپاک کرہون کیتے سزا ڈیتی گئی۔ ھوکوں الہیٰ ڈے پیشاب نال ناپاک کیتا گیا۔ بخاری جلد 1 کتاب 4 سبق 57 عدد 215 صفحہ 141، بخاری جلد 1 کتاب 4 سبق 57 عدد 217 صفحہ 142۔

ول وی محمد ، نیں کجھ لوکاں کوں اپنے چرواہے ڈی پیروی کریون کیتے اونٹ ڈا کھیر اتے پیشاب پیون ڈا حکم کیتا۔ بخاری جلد 7 کتاب 71 سبق 6 عدد 589-590 صفحہ 398-399 ، جلد 7 کتاب 71 سبق 29 عدد 623 صفحہ 418۔ محمد نیں ایں وی آکھیا کہ اونٹ ڈا پیشاب ہک چانگی دوا ھے۔ ابن ماجہ جلد 5 کتاب 31 عدد 3503 صفحہ 38۔ کجھ لوکاں کوں اونٹ ڈا پیشاب پیون ڈا ڈیسایا گیا تاں ھوہ دین توں منحرف تھی گئے اتے چرواہے کوں مار ڈیتا۔ محمد نیں ھوناں ڈے ہتھ پیر کپ ڈیتے اتے ھوناں ڈی اکھیاں کڈھ ڈیتیاں ۔ سُنن نساءجلد 1 عدد 308-309 صفحہ 255-256 ، بخاری جلد 4 کتاب 52 سبق 152 عدد 261 صفحہ 162 وی ڈیکھو۔

بچھو ڈے ڈنک ڈا چُھو منتر علاج

محمد نے انصار لوکاں کوں بچھو ڈا ڈنگ دور کریون کیتے ہک چھو منتر ڈیتا۔ صحیح مسلم جلد 3 کتاب 24 عدد 5442-5444-5448 صفحہ 1192-1196۔

محمد ڈے ڈوجےعلاج

صحیح مسلم جلد 3 صفحہ 1199-1200 ڈے مطابق کوئی بیماری نا قابل علاج نئیں۔ مولا نیں بڑھاپے ڈے سوا ہر بیماری ڈی دوائی بنائی ھے۔ ابوداود جلد 3 عدد 3846 صفحہ 1083۔ ابن ماجہ کتاب 31 جلد 5 ساری دوائی ڈے متعلقہ کتاب ھے ایں آدھی ھے کہ بڑھاپے ڈے سوا ہر بیماری ڈا علاج ھے۔ ابن ماجہ جلد 5 عدد 3436 صفحہ 1۔ محمد نیں لوکاں کوں ڈیسایا کہ اپنی درد آلیاں لتاں کوں مہندی نال رکھونا چاہیڈا ھے۔ ابوداود جلد 3 عدد 3849 صفحہ 1084 کجل (سرمہ) اکھاں اتے والاں کوں تیز کریندا ھے۔ ابن ماجہ جلد 5 کتاب 31 عدد 3497 صفحہ 35۔ تاں جے طاق عدد اچ سرمہ لگاونا چاھی ڈا ھے۔ ابن ماجہ جلد 5 کتاب 31 عدد 3498 صفحہ 35-36 ؛ ابوداود جلد 1 کتاب 1 عدد 35 صفحہ 8۔

زہر ڈے کیتے تریاق: "جھینڈٓ کوئی ست اجوا کھجوراں ہر فجر کوں کھاوندا ھے ھوکوں کیہں زہر یا جادو ڈا پورے ڈنہیہ کوئی اثر نہ تھی سی"۔ بخاری جلد 7 کتاب 65 سبق 44 عدد 356 صفحہ 260 ، بخاری جلد 7 کتاب 72 سبق 56 صفحہ 451، صحیح مسلم جلد 3 کتاب 21 عدد 5080 صفحہ 1129 ؛ جلد 3 کتاب 21 عدد 5081 ایں جادو ڈا اضافہ کریندی ھے۔ "عائشہ ڈا ڈیساونا ھے کہ ھونے نبی کوں ایں آدھے سنیا ایں ساہ مگن ساریاں بیماریاں ڈے کیتے شفا ھے سوائے اسام ڈے، عائشہ نیں آکھیا ، اسام کیہ ھے؟ ھونے آکھیا موت"۔ بخاری جلد 7 کتاب 71 سبق 7 عدد 591 صفحہ 400۔ جلد 7 کتاب 71 سبق 7 عدد 592 صفحہ 400 ، بخاری جلد 7 کتاب 71 سبق 10 عدد 596 صفحہ 402۔ نجیلا سیٹوا موت ڈے سوائے ہر شے ڈا علاج ھے۔  صحیح مسلم جلد 4 کتاب 24 عدد 8489-8490؛ ابن ماجہ جلد 5 عدد 3447 صفحہ 8 ؛ جلد 5 عدد 3449 صفحہ 9۔

بھیڑ ڈے پٹھے ڈا گوشت لت ڈے کھچاؤ ڈے کیتے ہک علاج ھے۔ابن ماجہ جلد 5 عدد 3463 صفحہ 18-19۔

پھیپھڑے ڈے ورم ڈے علاج ڈے کیتے ( بوٹی ڈا ناں) وارس ھے، ہندوستانی دست آور بوٹی ڈا ناں اتے زیتون ڈا تیل۔ ابن ماجہ جلد 5 عدد 3467 صفحہ 21۔ ڈیکھو چاہ

www.MuslimHope.com/IslamAndScience.htm

محمد نیں بھیڑی نظر ڈے علاج ڈے کیتے کیہ آکھیا۔

سنگی لگاون تے محمد ڈی نصیحت (لہو کڈنا)

سنگی لگاونا ہک پرانا طبی طریقہ ھے جھینڈا بیمار بندے ڈی جلد اُتے گرم پیالے رکھے ویندے، جھڈن پیالہ اتے ہوا، ھوناں ڈے اندر ٹھنڈا کریندا ھے، تاں ایں خلا پیدا کریندا ھے جھینڈا لہو کوں سطح تے کھچڈا ھے۔ محمد نیں آکھیا سنگی لگاونا ہک چانگا طبی علاج ھے۔ صحیح مسلم جلد 3 کتاب 24 عدد 5469 صفحہ 1199؛ صحیح مسلم جلد 2 کتاب 7 عدد 2740-2741 صفحہ 594؛ ابن ماجہ جلد 5 کتاب 31 عدد 3476 صفحہ 24؛ جلد 5 کتاب 31 عدد 3478 صفحہ 25 ۔ سنگی لگاونا ہک بھوؤں چانگی دوا ھے۔ ابوداود جلد 3 عدد 3848-3850-3851 صفحہ 1084 بیا ول، محمد نیں آکھیا جے کر کوئی17، 19 یا 21 تاریخ کوں سنگی لگاوندا ھے تاں ایں ھوندے کیتے ہر بیماری ڈا علاج ھے ابوداود جلد 3 عدد 3852 صفحہ 1084۔

ابو ہند نیں محمد کوں سنگی لگائی بمطابق ابوداود جلد 2 عدد 2097 صفحہ 562، ابوداود جلد 3 سبق 1464 عدد 3855 صفحہ 1085؛ ابن ماجہ جلد 3 عدد 2162-2163 صفحہ 302-303؛ بخاری جلد 7 کتاب 71 سبق 12-15 عدد 598-602 صفحہ 403-405۔ ایں احرام اچ روزے ڈا ویلہ ھائی۔ ابن ماجہ جلد 4 عدد 3081 صفحہ 330؛ ترمزی شمائل سبق 49 عدد 1،2،3،4،5،6۔ حتیٰ کہ فرشتیاںنیں محمد کوں ڈیسایا کہ اپنے آپ کوں سنگی لگاوے۔ ابن ماجہ جلد 5 عدد 3477 صفحہ 25 جلد 5 عدد 3480-3481 صفحہ 26۔

بائبل ڈے نال مقابلہ

ہر کوئی جاندا ھے کہ پرانے علم طب اچ بھوؤں سارے نقائص ھائی پر کیہ تساں جان ڈے ھائی کہ لوقا انجیل ڈا مصنف پولس ڈا ساتھی ھائی ھوہ ہک طبی ڈاکٹر ھائی؟ ول وی اساں توجہ کریندے ہاں کوئی وی لوقا ڈی طبی نصیحت یا حکمت ( ھوہ غلط رہی ھائی) ھوناں اچ کوئی وی لوقا ڈی انجیل یا اعمال ڈی کتاب اچ نئیں ھے ۔ لوقا ہک محتاط اتے صحیح مورخ ھائی جیکر ھونے شیواں ڈا اضافہ کیتا ھائی مولا نئیں چاھندا ھائی کہ شامل کریوے، یقیناً ھوہ شامل کریندا جھینڈا سمجھدا ھائی کہ ایں ہک چانگی طبی نصیحت ھے۔

وت حدیثاں سنگی لگانے ڈی نصیحت نال بھری ہوئی ھین۔ اتے ایں وی کہ بھیڑی نظر توں کیویں بچیا ونجھے وغیرہ۔ نویں عہد نامے اچ کوئی غلط طبی نصحت نئیں۔  صرف ہک طبی نصیحت ھے جھڈن پولس نیں تیمتھیس کوں تھوڑی مے کھاون ڈے نال پیون کوں آکھیا کیوجہ ھوندا معدہ مسلسل خراب ھائی۔ پرانے عہد نامے اچ نا قابل تردید نصیحت عام طور تے نئیں ڈتی گئی ( سوائے حزقیاہ ڈے پھوڑے ڈے کیتے انجیر ڈی ہک مرہم لگاون ڈے) پر پاکیزگی اتے ناپاکی ڈے قوانین حفظان صحت ڈے متعلق ڈھیٹھے جا سکدے ھین۔ یقیناً، بیرونی طور تے صاف اتے صحت مند رہونا کم اہمیت ڈا حامل ھے بہ نسبت اندرونی طور تے پیوتر صحت مند رہونا ، ایں کرہونا ضروری ھے ایں ھوہ ھی کرے سکڈا ھے جیکوں اساں( عظیم طبیب) عیسیٰ مسیح آدھے ھاں ھوکوں آکھو کہ تہاکوں پیوتر کرے اتے تہاڈیاں سچ ڈے پاسے اکھاں کھولے۔

حوالہ جات اتے بیا مطالعہ

البخاری صحیح بخاری (مترجم محمد محسن خان، المکتب السلاقیت المدینہ المنورہ نے شائع کیتا (تاریخ نہیں) (9 جلداں) سنی احادیثاں ڈا چانگا مستند مجموعہ)

البُری، اے۔ جے۔ قرآن ڈی تفسیر میکمیلان پیبلشنگ کمپنی، انچارج۔۔۔۔ 1955۔ (یوسف علی ڈا ترجمہ نمایاں طور تے ھوندے توں صحیہح ھے)

کیمبل ولیم۔ تاریخ اتے سائنس دیلو اچ  قرآن اتے بائبل۔ عرب ورلڈ منسٹریز۔ 2002، 1986۔ ڈاکٹر کیمبل ہک طبی ڈاکٹر ھے جھینڈا عربی بولیندا اتے شمالہ افریقہ اچ کم کریندا ھے۔

انسائیکلوپیڈیا برٹنیکا۔ انسائیکلوپیڈیا برٹنیکا انچارج۔ 1958جلد 13 صفحہ 7-8۔

القرآن دے معنی داانگریزی ترجمہ: انسانیت ڈے کیتے رہنمائی۔ مصنف محمد فاروق اعظم۔ دی انسٹیٹویٹ آف اسلامک نالج 1997۔

دی ہولی قرآن۔ (عربی اور انگریزی) اسلامی ریسرچز دی پریزیڈینسی  نے ریوائز اتے ایڈٹ کیتا ، آئی ایف ٹی اے، پکار اور رہنمائی۔ کنگ فہد ہولی قرآن پرنٹنگ کمپلیکس۔ (عبداللہ یوسف علی نے انگریزی ترجمہ کیتا)1410 اے ایچ۔

نی ، رُسل وی اینڈ سیرل ایمرل۔ دی فزیشن۔ ٹائم لائف بُکس 1967۔

ماڈل والٹر اینڈ الفریڈ لائنسگ۔ ادویات۔ تائم لائف بُکس 1967۔

مسلم امام۔(عبد الحمید صدیقی نے انگریزی وچ پیش کیتا) صحیح مسلم انٹرنیشنل اسلامک پبلشنگ ہاوس۔ ( تاریخ نہیں) (4 جلدیں) نساء امام ابو، عبدالرحمن احمد۔ سنن نساء مترجم محمد اقبال صدیقی۔ قاضی پبلشنگ 1994۔

سنن ابوداود۔ مترجم احمد حسن۔ شاہ محمد اشرف پبلشرز 1996-1984۔

سنن ابن ماجہ۔ مترجم محمد طفیل انساری۔ قاضی پبلیکیشنز 121 ذوالقرنین چیمبرز (پاکستان) 1998۔

ورلڈ بُک انسائیکلوپیڈیا۔ ورلڈ بک انچارج۔ 1990 یحیٰ بن شرف النبوی، امام ابوذکریا (مرتب کرنیوالا) ایس ایم مدنی عباسی (مترجم) ریاض الصالحیین۔ انٹرنیشنل اسلامک پبلشنگ ہاوس۔ (تاریخ نہیں) (2 جلداں)۔

عرب / فارسی طبی تاریخ ڈے کیتے

http://www.nlm.nih.gov/hmd/arabic

http://www.masnet.org/history.asp?id=1033

(www)iad.org/Islam/medicine.html مری ہوئی